«Ik negeer het en dan gaat het vanzelf over»: dapper idee, vaak weinig nuttig

Als de pijn blijft, komt de verleiding.

Negeren. Tanden op elkaar. Doen alsof er niets aan de hand is.

Soms lijkt dat heldhaftig.

Vaak is het gewoon uitputtend.

Naar pijn luisteren betekent niet dat je je op elke steek fixeert.

Het betekent dat je het serieus neemt als ervaring. En zoekt naar wat het beïnvloedt.

Wat aanhoudende pijn betekent

Volgens de richtlijn NICE NG193is chronische (of aanhoudende) pijn pijn die blijft of terugkomt gedurende meer dan 3 maanden.

Die kan zijn:

  • primair: zonder aandoening die hem goed verklaart, of met een grotere impact dan je zou verwachten;
  • secundair: gekoppeld aan een aandoening die hem verklaart;
  • of een mix van beide.

De classificatie ICD-11 (de internationale lijst van ziekten van de WHO, ook samengevat door de IASP) erkent chronische pijn als een gezondheidsprobleem op zich.

De Europese Pijnfederatie (EFIC) wijst op het biopsychosociale model.

In gewone woorden: samen tellen

  • de biologie (weefsels, zenuwen, lichamelijke gezondheid, slaap, activiteit…);
  • de psychologie (stemming, angst, verwachtingen, copingstrategieën…);
  • het sociale (werk, relaties, steun, stress in je leven…).

Het is niet «alleen lichamelijk».

Het is niet «alleen tussen je oren».

Het is echt. Juist omdat het een samenhangende ervaring is.

Begrijpen: drie deuren, niet maar één

Volgens de IASP-toelichting bij de definitie van pijn (2020) beïnvloeden biologische, psychologische en sociale factoren de ervaring in wisselende mate.

NICE NG193 raadt aan om bij de beoordeling ook te praten over:

  • dagelijkse activiteiten en slaap;
  • lichamelijk en psychisch welzijn;
  • stressvolle gebeurtenissen;
  • relaties en werk;
  • praktische zorgen;
  • en ook over wat je nu al helpt.

Dit alles negeren kan vermijding en minder bewegen in de hand werken.

Begrijpen geeft ruimte voor een completere aanpak.

Geleidelijk bewegen: wat het bewijs zegt

Voor chronische primaire pijnraadt NICE NG193 aan om een begeleid oefenprogramma in groepsverband aan te bieden (vanaf 16 jaar).

Dat moet worden afgestemd op behoeften, voorkeuren en mogelijkheden.

Ook moedigt de richtlijn lichamelijke activiteit aan voor de gezondheid op lange termijn.

Een Cochrane -review (Hayden en collega's, 2021) over oefentherapie bij chronische aspecifieke lage rugpijn vindt bewijs met matige zekerheid: vergeleken met geen behandeling, gebruikelijke zorg of placebo vermindert oefenen waarschijnlijk de pijn. Het effect op beperkingen is kleiner.

Gemelde bijwerkingen zijn meestal licht (bijvoorbeeld spierpijn) en komen, waar gemeten, ongeveer even vaak voor als in de vergelijkingsgroepen.

Eerlijke vertaling: het kan helpen.

Het is geen toverstaf.

En het is niet voor iedereen hetzelfde.

Geleidelijk ≠ gekopieerd protocol

«Geleidelijk» betekent niet : «elke Y dagen X minuten erbij», voor iedereen hetzelfde.

In algemene zin betekent het:

  • beginnen op een verdraagbaar niveau (niet per se pijnvrij);
  • inzetten op regelmaat, niet op weekendheldendom;
  • rustig opbouwen;
  • soort en hoeveelheid activiteit afstemmen op mogelijkheden, voorkeuren en klinisch beeld;
  • het traject bijstellen als er nieuwe of zorgwekkende klachten optreden.

Stop niet met voorgeschreven medicijnen of behandelingen «omdat je bent gaan bewegen».

Elke wijziging overleg je met de professional die je begeleidt.

Wanneer je hulp zoekt

Algemene aanwijzingen:

  • pijn die maanden duurt en je dagelijks leven, slaap of stemming beperkt;
  • opvlammingen (flare-up) met een duidelijke verandering van klachten — NICE raadt aan opnieuw te beoordelen als het beeld verandert;
  • alarmsignalen (toenemende neurologische uitval, problemen met blaas of darm, koorts of ziek voelen, kanker in de voorgeschiedenis met nieuwe rugpijn, een ongeval en dergelijke): dringende beoordeling volgens klinische criteria.

«Behandeld» betekent niet per se één enkele ingreep.

Het kan voorlichting, begeleide oefentherapie, evidence-based psychologische ondersteuning als dat geïndiceerd is, en zorg voor onderliggende aandoeningen omvatten.

In twee regels

Aanhoudende pijn verdient het om gehoord en begrepen te worden. Niet ontkend.

Begrijpen omvat biologie en het echte leven.

Bewegen is — als het passend en geleidelijk is — een van de hefbomen die door richtlijnen en reviews worden ondersteund: vaak nuttig, zelden een wonder, altijd af te stemmen met een professional.